1972'den bu yana dünya saatlerine eklenen artık saniye uygulamasının kaldırılması için kritik bir oylama yapılacak. Bu değişiklikle birlikte, zaman ölçümünün gezegenin dönüş hızıyla olan bağlantısı kopacak ve dijital altyapılardaki kesinti riskleri ortadan kalkacak.
Uluslararası zaman standartlarını belirleyen yetkililer, 'artık saniye' mekanizmasını tamamen sona erdirecek yeni bir teklifi oyuna sunma aşamasına geldi. Bu sistem, son elli yılı aşkın süredir gezegenin dönüşü ile telekomünikasyon, enerji şebekeleri ve bilgisayar ağları gibi hayati altyapılarda kullanılan dünya zaman standardı arasındaki uyumu sağlamaktaydı.
1972'den itibaren küresel saatlere toplamda 27 kez ekleme yapılan bu uygulama, iki farklı zaman sisteminin senkronize kalmasını güvence altına alıyordu. Söz konusu sistemlerden biri gözlem istasyonları tarafından takip edilen astronomik zaman, diğeri ise yüksek hassasiyetli atom saatleriyle belirlenen Eşgüdümlü Evrensel Zaman'dır.
Bu iki ölçüm yönteminin ayrışmasının temel nedeni, Dünya'nın sabit bir eksen hızında dönmemesidir. Gezegenin yalpalama hareketi; Ay'ın çekim kuvveti, çekirdek dinamikleri ve iklim değişikliği kaynaklı kutup buzullarının erimesiyle oluşan su kütlelerinin yer değiştirmesi gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır.
Artık saniyeler, bu iki farklı sistem arasında bir denge unsuru işlevi görüyordu. Çoğu kullanıcı artık yıllarını takip ederken artık saniyelere pek dikkat etmiyordu. Ancak düzensiz aralıklarla ve sadece altı ay öncesinden duyurularak eklenen bu saniyeler; veri merkezleri, yüksek frekanslı finansal işlem platformları ve hassas zamanlama gerektiren diğer sistemler için ciddi operasyonel zorluklar yaratıyordu.
Geçmişteki bazı artık saniye eklemeleri büyük teknolojik aksaklıklara yol açtı. 2012'de eklenen saniye, başlıca sosyal medya platformları ve havayolu rezervasyon sistemlerinde çöküşe neden olurken, 2016 sonundaki son ekleme de bulut tabanlı hizmetlerde kısa süreli kesintilere sebep olmuştu. Teknoloji sektörünün önde gelen isimleri, bu durumun önüne geçmek için uygulamanın kaldırılmasını uzun süredir talep ediyordu.
Ölçüm standartlarını koordine eden Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu'na üye 69 ülke, artık saniyenin iptaline ilişkin kararı oylayacak. Karar onaylanması durumunda, yeni düzenleme Mayıs 2027'de yürürlüğe girecek.
Atom saatlerinin icat edildiği dönemde navigasyon araçları hâlâ geleneksel yöntemlere dayandığı için astronomik zamana bağlı kalınması elzemdi. Ancak uydu tabanlı konumlandırma sistemlerinin, özellikle GPS'in yaygınlaşmasıyla bu zorunluluk aşılmış oldu.
Büro üyeleri, Eşgüdümlü Evrensel Zaman'a geçiş sürecini 20 yılı aşkın bir süredir tartışmaktaydı. 2022'deki son zirvede, artık saniyenin 2035 yılına kadar aşamalı olarak devre dışı bırakılmasını öngören bir yol haritası kabul edilmişti.
Görüşmelerin hızlandırılmasında, olası bir 'negatif artık saniye' ihtimali belirleyici oldu. Uzmanlar, yakın gelecekte bir saniye eklemek yerine silmek gerekebileceği uyarısını yapıyor. Dünya'nın dönüşü uzun vadede yavaşlasa da kısa vadede hızlanma eğiliminde ve bu durum, astronomik zaman ile atom zamanı arasındaki farkı kapatmak için Eşgüdümlü Evrensel Zaman'dan bir saniye çıkarılmasını zorunlu kılabilir.
Dijital altyapıda daha önce hiç denenmemiş olan bir saniyenin silinmesi, ciddi karmaşalara yol açma riski taşıyor. Bürodan yapılan değerlendirmede, kritik altyapı yöneticilerinin böyle bir senaryoya teknik ve operasyonel olarak hazır olmadığı vurgulandı.
Yeni öneri kapsamında, atom zamanının astronomik zamandan kademeli olarak ayrışmasına izin verilecek. Bu sayede resmi zaman ölçümü, Dünya'nın fiziksel hareketinden bağımsız hale gelecek ve saatlere bir daha asla artık saniye eklenmeyecek.
Yine de öneri, atom ve astronomik zaman arasındaki sapmanın bir saati aşmamasını tavsiye ediyor. Hesaplamalara göre bu eşiğin aşılmak için 3 binden fazla yıl geçmesi gerekiyor. Gelecek nesiller, o tarihe geldiğinde bir 'artık saat' uygulamasına ihtiyaç olup olmayacağına kendileri karar verecek.
