Maltepe’deki çökme olayı sonrası uzmanlar, binalarda göçme öncesi görülebilecek çatlak, ses ve deformasyon belirtilerini açıklayarak yapısal güvenlikte dikkat edilmesi gereken kritik noktaları vurguladı.
İstanbul Maltepe’de meydana gelen bina çökmesi, alt katların yıkılıp üst katların ayakta kalmasıyla yapısal taşıyıcı sistemlere dair önemli soruları gündeme getirdi. Bu olay, deprem dışında normal kullanım süreçlerinde yapıların güvenliğinin ne denli kritik olduğunu gözler önüne serdi. Uzmanlar, yıllardır sorunsuz görünen bir yapının, önceden belirgin bir uyarı vermeden tahrip olup olamayacağını ve hangi belirtilerin tehlike işareti olduğunu açıklıyor.
Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü’nden Prof. Dr. İbrahim Serkan Mısır, yapısal göçmelere zemin hazırlayan risk faktörlerini ve göz ardı edilmemesi gereken fiziksel sinyalleri değerlendirdi. Çatlaklar, eğilmeler ve duvarlardan gelen sesler genellikle çökme öncesi belirtiler olarak bilinse de, bazı durumlarda gözle fark edilen hasar olmadan ani yıkımlar yaşanabildiği vurgulanıyor.
Mısır, her yapının tehlike anında farklı tepkiler verdiğini belirtiyor. Sünek davranış sergileyen yapılar, yıkım öncesinde daha büyük deformasyonlar ve hasarlar gösterebilir; ancak bu durumun mutlaka dışarıdan görünür olduğu garanti edilemez. Buna karşılık, gevrek kırılma özelliğine sahip taşıyıcı sistemlerde, belirgin bir uyarı işareti ortaya çıkmadan çok kısa süre içinde çökme gerçekleşebiliyor.
Her çatlak aynı derecede tehlikeli olmayabilir, ancak sonradan ortaya çıkan ve zamanla büyüyen çatlaklar, kolonlarda meydana gelen değişiklikler ve alışılmadık sesler dikkatli bir şekilde incelenmelidir. Uzman, kolon ve kirişlerdeki belirgin hasarlar, betonun ezilmesi veya dökülmesi, donatıların paslanarak görünür hale gelmesi, döşemelerde aşırı sehim ve bina genelindeki eğilmelerin ciddi uyarı işaretleri olduğunu ifade ediyor.
Yapısal güvenliğin sadece depreme karşı değil, kullanım değişikliklerine de bağlı olduğunu belirten Mısır, kat ilavelerinin tehlikeli olabileceğini vurguluyor. Dört katlı projelendirilen bir binaya izinsiz olarak üç kat eklenmesi, yalnızca yüksekliği değiştirmekle kalmayıp alt katlardaki kolon ve temellerin taşıması gereken yükü de ciddi oranda artırıyor. Bu tür müdahalelerin mühendislik hesapları doğrulanmadan güvenli kabul edilemeyeceği uyarısında bulunuluyor.
Taşıma kapasitesini etkileyen diğer faktörler arasında zemin kattaki iş yeri düzenlemeleri ve uzun süreli nem maruziyeti yer alıyor. Geniş alan elde etmek amacıyla kolonların kesilmesi, kesitlerinin küçültülmesi veya iç donatıların zarar görmesi, yapısal direnci doğrudan düşürüyor. Ayrıca, bodrum katlarda görülen paslanma ve beton dökülmeleri, çelik donatılarda korozyonun başladığına işaret ediyor; bu süreç kesit kaybına ve betonun çatlayıp dökülmesine yol açabiliyor.
Maltepe’deki olayda üst katların ayakta kalması, bu bölümlerin güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Üst katlar, kendi bütünlüklerini kısmen koruyarak blok halinde aşağıya inebilir ve enkaz üzerinde desteklenebilir. Ancak hasarlı sistemde yüklerin yeniden dağıtılması sırasında ikinci bir göçme riski her zaman mevcut olduğundan, ayakta kalan kısımların da tehlikeli olabileceği unutulmamalıdır.
Türkiye'deki yapı stokuna ilişkin veriler, özellikle 2000 öncesinde yapılan betonarme binalarda düşük dayanım, yetersiz donatı ve süneklik eksikliklerinin yaygın olduğunu gösteriyor. Ancak binanın sadece yaşına bakarak güvensiz ilan edilmesi doğru değildir; bu yapıların öncelikli olarak denetlenmesi gerekmektedir. Dışarıdan sağlam görünen yapıların gerçek durumu ancak uzman incelemesiyle anlaşılabilir.
Prof. Dr. Mısır, binalarında belirgin çatlak, nem veya paslanma belirtisi olan vatandaşların vakit kaybetmeden yetkili kurumlara başvurmasını öneriyor. Ani gelişen ciddi hasar veya göçme tehlikesi durumunda ise binanın derhal boşaltılması ve ilgili makamlara bilgi verilmesi hayati önem taşıyor.
