Doğu Akdeniz'deki stratejik dengeyi değiştiren Türkiye-Libya mutabakatı, Libya Parlamentosu'nun onayıyla yeni bir boyut kazandı. Uzmanlar, bu anlaşmanın deniz yetki alanları ve enerji iş birliği açısından sağladığı kazanımları değerlendiriyor.
Doğu Akdeniz'de kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırları, uzun süredir bölge ülkeleri arasındaki diplomatik gerilimin odağında yer alıyor. Özellikle Yunanistan'ın, Türkiye'nin deniz haklarını kısıtlamaya yönelik dayattığı ve coğrafi gerçekleri yansıtmayan tezleri, bu mücadelenin en temel unsuru olarak öne çıkıyor. Ankara, bu yaklaşımın uluslararası hukuk normları ile hakkaniyet ilkesine aykırı olduğunu açık bir dille vurguluyor.
Türkiye ile Libya arasında 27 Kasım 2019'da İstanbul'da imzalanan mutabakat, Akdeniz'deki deniz sınırının belirlenmesinde iki ülkenin uzlaştığı önemli bir adım olarak görülüyor. Libya Temsilciler Meclisi'nin 20 Ekim'deki onayı, 2019'dan bu yana yürürlükte olan bu anlaşmayı yeniden gündemin merkezine taşıdı. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nden Dr. Ufuk Necat Taşçı, mutabakatın öneminin, Doğu Akdeniz'de adil paylaşım ilkesini somut bir diplomatik belgede buluşturmasında yattığını belirtiyor.
Uzmanlara göre bu anlaşma, Türkiye'nin bölgedeki siyasi ve ekonomik etkisini azaltmaya çalışan girişimlere karşı güçlü bir cevap niteliği taşıyor. Girit, Rodos ve diğer adalara tam etki tanıyarak Libya'nın deniz yetki alanlarını daraltmaya yönelik stratejilere karşı bir kalkan işlevi görüyor. Dışişleri Bakanlığı ve İletişim Başkanlığı da yaptıkları açıklamalarda, mutabakatın karşılıklı hak ve menfaatleri gözeterek bölgesel iş birliğini derinleştirdiğini ve Libya Parlamentosu'nun onayının memnuniyetle karşılandığını ifade etti.
Anlaşmanın yalnızca harita üzerindeki sınırlarla sınırlı olmadığı, 4. maddeyle gelecekteki müzakerelere de yön verdiği görülüyor. Bu maddeye göre taraflardan biri üçüncü bir ülkeyle sınırlandırma görüşmesi yürütürse, nihai karar öncesinde diğer tarafı bilgilendirme ve istişare yükümlülüğü taşıyor. Ayrıca iki ülkenin münhasır ekonomik bölgelerinde kesişen doğal kaynakların varlığı halinde, bu kaynakların işletilmesi konusunda ortak bir zemin oluşturulması öngörülüyor. Bu durum, mutabakatın sadece sınırları değil, kaynak yönetimi ve karşılıklı danışma mekanizmasını da düzenleyen kapsamlı bir çerçeve sunduğunu gösteriyor.
Libya tarafında da onay, ekonomik ve stratejik çıkarların korunması açısından büyük önem taşıyor. Libya Ulusal Ordusu Genel Komutan Yardımcısı Halife Hafter, mutabakatı ülkenin Akdeniz'deki haklarını ve ekonomik potansiyelini koruyan bir araç olarak nitelendirirken, Türkiye ile ilişkilerin geniş bir bölgesel vizyonun parçası olduğunu vurguladı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın da Libya liderleriyle gerçekleştirdiği görüşmelerde bu onayı memnuniyetle karşıladığı belirtildi. Libya Yüksek Devlet Konseyi ise kararı, ulusal egemenliğin ve çıkarların güvence altına alınması adına olumlu bir gelişme olarak değerlendirdi.
Türkiye'nin 'Tek Libya' politikasının hem Batı'da hem de Doğu'da karşılık bulduğu görülüyor. Dr. Taşçı, Libya'nın farklı kesimlerinin Türkiye'yi istikrar sağlayıcı bir aktör olarak gördüğünü ve bu durumun diplomatik ilişkilerin derinleşmesine katkı sağladığını belirtiyor. Enerji alanında da iş birliği somut adımlarla ilerliyor; TPAO ile Libya Ulusal Petrol Kurumu arasında imzalanan anlaşma kapsamında dört deniz alanında jeofizik çalışmalar planlanırken, 2026'da TPAO'nun İspanyol Repsol ve Macar MOL ile birlikte iki blokta ruhsat alma hakkı kazanması bekleniyor.
Sonuç olarak, 2019'dan bu yana yürürlükte olan mutabakat, Libya'daki kurumsal desteğin güçlenmesiyle birlikte iki ülke arasındaki deniz yetki alanları ve enerji iş birliğini daha sağlam bir zemine oturtuyor. Ankara'nın sahadaki varlığını diplomatik temaslarla desteklemesi, Libya'nın birliği ve istikrarı hedefiyle uyumlu bir politikanın işe yaradığını gösteriyor. Gelecekteki iş birliğinin, kaynakların korunması ve Doğu Akdeniz'deki hakların savunulması ekseninde daha da derinleşmesi öngörülüyor.
