3 Ekim 2009'da Nahçıvan Anlaşması ile temeli atılan ve 17. yılını dolduran Türk Devletleri Teşkilatı, ortak tarih ve kültür değerleri etrafında Türk dünyasını bir araya getirmeye devam ediyor.
Türk devletlerinin kolektif çabalarıyla kurulan Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), geçen zamanla birlikte hem etki alanını genişletiyor hem de uluslararası arenadaki konumunu pekiştiriyor. Ortak tarih, edebiyat, coğrafya ve alfabe gibi paylaşılan değerler etrafında kenetlenen Türk dünyası, iş birliğini her geçen gün daha da derinleştiriyor. Halihazırda Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan tam üye statüsünde yer alırken; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC), Macaristan ve Türkmenistan gözlemci üye olarak teşkilatın çalışmalarına katkı sağlıyor.
Teşkilat, ilk olarak 'Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi' (Türk Keneşi) adıyla 3 Ekim 2009'da Nahçıvan Anlaşması ile kurulmuş, Kasım 2021'de İstanbul'da gerçekleştirilen zirvede ismini 'Türk Devletleri Teşkilatı' olarak değiştirmiştir. Bu isim değişikliği, uluslararası düzeyde Türk dünyasında entegrasyon sürecinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirilmiştir. 3 Ekim, Türk Dünyası'nda 'Türk Devletleri İşbirliği Günü' olarak anılmaktadır.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, TDT'nin Avrasya ve ötesinde istikrar ve refah ortamını güçlendiren, örnek teşkil eden bir platform haline geldiğini vurguladı. Erdoğan, Türk dünyasının güçlü devlet geleneği, sağlam sosyal dokusu ve vizyoner sivil toplum kuruluşlarıyla yeni bir uyanış içinde olduğunu belirtti. TDT'nin, tarihsel ve kültürel temelleri zayıf birlikteliklerin tıkandığı bir dönemde Türk dünyası için yeni bir nefes ve sinerji merkezi işlevi gördüğünü ifade etti.
Türkiye'nin öncülüğünde hayata geçirilen projeler, bölgedeki dayanışmayı artırırken uzmanlar, TDT'nin önümüzdeki yıllarda AB ve NATO gibi yapılarla kıyaslanabilir düzeyde etkin bir uluslararası örgüt olma yolunda ilerlediğini öngörüyor. Ekonomiden politikaya, eğitimden kültüre, savunmadan güvenliğe, ulaşımdan gümrüğe kadar geniş bir yelpazede iş birliği zemini oluşturan teşkilat, üye ülkeler arasında kaynaşmayı sağlıyor. Bu kapsamda Türk Akademisi'nin 34 harften oluşan Ortak Türk Alfabesi üzerinde uzlaşma sağlaması, Türk dünyasında büyük bir heyecanla karşılandı.
Merkezi İstanbul'da bulunan TDT, Devlet Başkanları Konseyi, Dışişleri Bakanları Konseyi, Aksakallar Konseyi, Kıdemli Memurlar Komitesi ve Sekretarya'dan oluşmaktadır. TÜRKPA, Türk Akademisi, TÜRKSOY, Türk Yatırım Fonu ve Türk Kültür ve Miras Vakfı gibi alt kuruluşların çatı organizasyonu işlevi görmektedir. BM, AGİT, İİT ve WCO gibi önemli uluslararası örgütlerle ortaklık kuran TDT, Budapeşte'de temsilcilik açarak Avrupa'daki görünürlüğünü artırmayı ve AB ile diğer Avrupa kurumlarıyla ilişkilerini güçlendirmeyi hedefliyor.
'Türk Dünyası-2040 Vizyonu Belgesi' ile stratejik hedeflerini belirleyen TDT, karşılıklı güveni, siyasi dayanışmayı ve ekonomik iş birliğini güçlendirmeyi amaçlıyor. 15 yılda 4,25 milyon kilometrekarelik toprak ve 160 milyonluk nüfusu kapsayan teşkilat, jeopolitik ağırlığını da artırmıştır. Kuruluşundan bu yana 12 resmi zirveye ev sahipliği yapan TDT, 13'üncü zirvesini 30 Ekim'de Ankara'da gerçekleştirmeye hazırlanıyor. 2024'te Bişkek'te alınan kararla teşkilatın bayrağı da resmen kabul edilmiş olup, bu bayrak sekiz köşeli yıldız, hilal, güneş ve turkuaz zeminle Türk dünyasının ortak değerlerini sembolize etmektedir.
Zirve takvimi incelendiğinde; 2011 Almatı, 2012 Bişkek, 2013 Bakü, 2014 Bodrum, 2015 Astana, 2018 Çolpon-Ata, 2019 Bakü, 2021 İstanbul, 2022 Semerkant ve 2023 Astana'da düzenlenen zirvelerin yanı sıra, 2020 ve 2023'te olağanüstü zirveler yapılmıştır. 2024'te Bişkek'te 11. Zirve, 2025'te Budapeşte'de gayriresmî zirve ve yine 2025'te Kazakistan'ın Türkistan şehrinde 'Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma' temalı gayriresmî zirve gerçekleştirilmiştir. 2025 Ekim'inde ise Azerbaycan'ın Gence şehrinde 'Bölgesel Barış ve Güvenlik' temasıyla 12. zirve icra edilmiştir.
