Türkiye, yapay zeka ekosistemini güçlendirmek amacıyla 'yapay zeka büyüme bölgeleri' ve 'fabrikaları' hayata geçiriyor. Temel araştırmadan ölçeklenmeye uzanan süreç, iki aşamalı yeni fon mekanizmasıyla desteklenecek.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda başlatılan 2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, özel sektör yatırımlarını yeniden şekillendiriyor. Kamu bütçesi, uluslararası fonlar, teşvikler ve kamu-özel ortaklıkları bir araya getirilerek sektörde 1 trilyon liranın üzerindeki ekonomik değerin yaratılması hedefleniyor.
Büyük ölçekli veri merkezi ve yapay zeka projelerini hızlandırmak için enerji, arazi ve telekom altyapısı önceden hazırlandı. Hızlandırılmış izin süreçleri sunan ve yedekli fiber bağlantıya sahip bu özel statülü alanlarda, birden fazla firmanın aynı anda kullanabileceği 'yapay zeka fabrikaları' yer alacak. Düşük karbonlu enerjiyle çalışacak bu tesisler; hesaplama gücü, veri alanları, model geliştirme ve test ortamlarını bir arada sunacak. Ana yatırımcılardan, bu kapasitenin KOBİ, girişimci ve araştırmacılara ayrılmasını, mentörlük sağlamalarını ve yerel ekosisteme katkıda bulunmalarını bekleniyor.
Zaman çizelgesine göre, ilk büyüme bölgesi ve ankraj yatırımcılar bir yıl içinde belirlenecek. 2027 sonunda en az bir bölge hizmete girecek; 2028 sonunda ise en az 5 bölge açılıp 3'ü faaliyete geçecek. Ayrıca 3 mükemmeliyet merkezi ve 6 erişim noktası kurulacak, kapasite kullanım oranının yüzde 70'e ulaşması amaçlanıyor.
Araştırma aşamasından şirketleşmeye uzanan süreç, 'Yapay Zeka Finansman Merdiveni' ile desteklenecek. 10 milyar liralık Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu, erken aşama projelere kaynak sağlayacak ve projelerin en az yüzde 40'ının prototip aşamasına gelmesini hedefleyecek. Olgunlaşan girişimler ise 15 milyar liralık Yapay Zeka Büyüme Fonu'ndan yararlanacak. Bu fonda her birim kamu kaynağına karşılık en az iki birim özel sermaye çekilmesi ve en az 20 girişime yatırım yapılması öngörülüyor.
Finansman mekanizması; eşit ortaklık, risk sermayesi aktarımı ve kredi/garanti desteği olmak üzere üç kanaldan işleyecek. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı liderliğinde, Hazine, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜBİTAK ve TVF işbirliğiyle yürütülecek program kapsamında ilk yılda 1000 yapay zeka kuponu dağıtılacak. Desteklenen projelerin yarısı pilot uygulamaya, üçte biri ise kalıcı üretime dönüşecek. Verimlilikte yüzde 10 artış ve hızlı üretim döngüleri hedefleniyor.
2030'a kadar sektörde 10 milyar dolarlık özel yatırım ve 1 gigavatlık kurulu güç hedefleniyor. Uluslararası yatırımcılar için 30 günde sonuçlanan tek pencere uygulaması başlatılırken, 2028'e kadar 100 milyon liralık model ihracat geliri, 25 kurumsal konuşlandırma ve öncelikli pazarlarda aktif ortaklıklar sağlanması planlanıyor.
