Sadece spor performansını artırmakla kalmayıp vücudun pek çok sistemine fayda sağlayan kreatin, yeni bir çalışma kapsamında bağırsak rahatsızlıklarının beyne olumsuz etkilerini hafifletmede etkili bir koruyucu olarak öne çıkıyor. Fareler üzerinde yürütülen bu inceleme, molekülün hipokampustaki nöronal bütünlüğü koruduğunu ve bilişsel fonksiyonları desteklediğini ortaya koyuyor.
Brain, Behavior, and Immunity dergisinde yer alan yeni bulgular, şu an için hayvan modelleriyle sınırlı olsa da İspanyol araştırmacılar tarafından klinik uygulamalara taşınabilecek potansiyel bir çözüm olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, bağırsak ve beyin iltihabı rahatsızlıkları yaşayan hastalarda kreatinin, beyin dokusunu korumak amacıyla güçlü bir tamamlayıcı ve önleyici strateji olabileceğini savunuyor.
Sevilla Üniversitesi'nden nörofizyolog Alejandro Ruiz-Calero ve Maria Ortego-Dominguez liderliğindeki ekip, kreatin takviyesinin iltihaplanma kaynaklı bozulmaları onardığını açıkladı. Çalışmaya göre bu organik bileşik, hipokampustaki kreatin seviyelerini normal seviyelere çekerek nöronal yapıyı koruyor ve sinirsel uyarılabilirliği dengeleyici bir etki gösteriyor. Bu yeni veriler, aynı grubun geçtiğimiz yıl kemirgenlerde kreatinin bağırsak içi hasarı ve iltihabı azalttığı yönündeki bulgularıyla da örtüşüyor; ancak yeni deneyler özellikle öğrenme ve hafıza merkezi olan hipokampusa olan pozitif etkilerine odaklanıyor.
Bağırsak iltihabı olan farelere düzenli olarak kreatin verildiğinde, beyinlerindeki kreatin oranlarının eski sağlıklı seviyesine döndüğü ve bu bölgedeki iltihap ile nöron hasarının azaldığı gözlemlendi. Bilindiği üzere beyin, vücut enerjisinin önemli bir kısmını tüketir ve kreatin bu hücresel enerji dengesinin sürdürülmesinde kritik bir rol üstlenir. Tipik bir et ağırlıklı diyet günde 1-2 gram kreatin sağlarken, bu madde karaciğer, böbrek ve pankreas tarafından da sentezlenir. Başta kaslar olmak üzere vücutta depolanan kreatin, kan-beyin bariyerini geçerek merkezi sinir sistemindeki hücrelere ulaşabilir.
Deneylerde, Crohn hastalığıyla ilişkili kronik iltihaplı bağırsak rahatsızlığı olan ülseratif kolit modellemesi kullanıldı. Bu hastalık, bağışıklık sisteminin bağırsak dokusuna saldırmasıyla kolon ve rektumda yaralara neden olurken, belirtileri sadece sindirim sistemiyle sınırlı kalmaz; hastalarda 'beyin sisi', hafıza kaybı ve dikkat dağınıklığı gibi nörolojik şikayetler de görülür. İspanyol araştırmacılar, kolitin hipokampustaki nöronlarda kalıcı hasar ve işlev bozukluğuna yol açabildiğini kanıtladı.
Deneysel süreçte, farelerin vücut ağırlığına göre kilogram başına 1 gram kreatin içeren su verildi ve 10 gün sonra kolit semptomları tetiklendi. Kreatin alan ancak koliti olmayan sağlıklı farelerde hipokampal kreatin seviyesinde anlamlı bir değişim ölçülmezken, kolitli farelerde beyin aktivitesinin çeşitli parametrelerinde iyileşme kaydedildi. Araştırma, erkek farelerdeki bu koruyucu etkinin dişilere kıyasla daha belirgin olduğunu gösterdi; bu durum, erkeklerde hastalığa bağlı beyin hasarının daha şiddetli olmasından kaynaklanıyor olabilir ve cinsiyete özgü nörolojik farklara işaret ediyor.
Araştırmacılar, azalmış beyin kreatin seviyesinin yalnızca kolit ile değil, travmatik beyin hasarı, nörodejeneratif hastalıklar ve çeşitli sistemik iltihaplı durumlarla da bağlantılı olduğunu vurguluyor. Ancak kreatin ve beyin araştırmalarının büyük bölümü klinik öncesi aşamada kaldığı için insanlarda kesin etkililik hâlâ tartışmalı. Geisinger'ın baş sağlık görevlisi Jason Mitchell, mevcut bulguların ilgi çekici olmakla birlikte kesin kanıtlar sunmadığını, ancak bu alandaki araştırmaların dikkate alınması gerektiğini belirtiyor. İspanyol ekibin çalışması, bu alandaki kanıtlar listesine önemli bir katkı olarak Brain, Behavior, and Immunity dergisinde yayımlandı.
