15 Kasım 1983'te ilan edilen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, 43. yaşını kutlarken, Kıbrıs Türk halkının kendi kaderini tayin hakkını dünyaya duyurduğu o tarihi günün yankıları sürüyor. Uluslararası alanda tanınma ve izolasyon kırılma süreci devam ederken, KKTC dimdik ayakta.
"Söyleyin onlara, burası bağımsız bir Cumhuriyet'tir." 43 yıl önce bugün, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş, "Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin bağımsız bir devlet olarak kurulduğunu dünya ve tarih önünde ilan ediyoruz" sözleriyle yeni bir çağın kapısını araladı. Bu ilan, Kıbrıs Türk halkının siyasi mücadelesinin devlet çatısı altında taçlandığı kritik bir dönüm noktası oldu.
1983'te bağımsızlığını ilan eden KKTC, kuruluşundan bu yana yalnızca Türkiye tarafından tanınan bir devlet olma özelliğini korurken, son dönemde uluslararası alanda önemli adımlar atıyor. 2022'de Özbekistan'ın Semerkant kentinde düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) zirvesinde gözlemci üye statüsüne kabul edilmesi, adanın kuzeyindeki yönetimin kendi adıyla bir uluslararası örgüte dahil olduğu ilk örnek oldu.
Ada'daki siyasi tarihe baktığımızda, 1960'ta Türk ve Rum toplumları arasında ortaklık esasına dayalı 'Kıbrıs Cumhuriyeti' kuruldu. Ancak 1963'ten itibaren Rum silahlı grupların saldırıları ve 1967'de Yunanistan'daki darbenin tetiklediği saldırılar, Türk toplumunu baskı altına aldı. Türkiye'nin garantör haklarını hatırlatması üzerine Yunanistan BM gözetiminde adadan çekilmek zorunda kaldı. Bu gelişmeler neticesinde Türkler, Aralık 1967'de 'Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi'ni kurdu; bu yapı daha sonra 'Kıbrıs Türk Yönetimi'ne dönüştü ve 1974'e kadar otonom bir yönetim olarak devam etti.
Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanmasını (enosis) hedefleyen EOKA-B lideri Nikos Sampson'un 15 Temmuz 1974'te gerçekleştirdiği darbe, sürecin seyrini değiştirdi. Ankara'da toplanan Milli Güvenlik Kurulu'nda, dönemin Başbakanı Bülent Ecevit TSK'ya müdahale hazırlığı talimatı verirken, Başbakan Vekili Necmettin Erbakan, BM Güvenlik Konseyi'nin etkisizliğini eleştirerek acil hareket çağrısı yaptı. 20 Temmuz 1974'te başlatılan Kıbrıs Barış Harekatı ile Yunanistan'a ilhak engellendi ve Türk toplumunun varlığı güvence altına alındı. Harekat sonrası şubat 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti ilan edildi.
1975'te Viyana'da varılan nüfus mübadelesi anlaşmasıyla Rumlar güneye, Türkler kuzeye yerleşti ve ada fiilen iki kesime ayrıldı. Bu kesimlerin arasındaki sınır, dar bir ara bölgeyle belirlendi. 1983 yılına gelindiğinde, Federe Meclis'in aldığı kararla 15 Kasım, KKTC'nin kuruluşu ve bağımsızlık bildirgesinin onaylandığı gün olarak tarihe geçti. Rauf Denktaş, halka seslenirken 'Ne mutlu KKTC'nin Türk çocuklarına' diyerek mücadelenin devam ettiğinin altını çizdi.
KKTC'de temsili demokrasi uygulaması yerleşik bir hal almış durumda; cumhurbaşkanı ve milletvekilleri beş yılda bir seçiliyor. Ekim 2025'teki son seçimde Tufan Erhürman cumhurbaşkanı seçildi. Erhürman, Türkiye'nin Kıbrıs sorunundaki rolünün dün olduğu gibi bugün de hayati önemde olduğunu vurguluyor. Yasama yetkisi 50 üyeli Cumhuriyet Meclisi'nde, yürütme ise Cumhurbaşkanı tarafından atanan Başbakan ve Bakanlar Kurulu'nda toplanıyor.
Türkiye dışında hiçbir ülkenin tanımadığı KKTC, uzun yıllar uluslararası yaptırımlara maruz kaldı. 1968'den itibaren sürdürülen müzakereler, 1974 sonrası iki toplumlu ve iki kesimli federasyon modeli üzerine yoğunlaştı. 1975-1997 arası görüşmelerde Rum tarafı, egemenliğini kuzeye yayma çabasıyla müzakere pozisyonunu şekillendirdi. Ancak 1993'te iktidara gelen Klerides, BM Genel Sekreteri'nin sunduğu 'Fikirler Dizisi'ni reddederek AB üyeliğine öncelik verdi. Bu dönemde Yunanistan ile GKRY arasında savunma doktrini yürürlüğe girdi ve S-300 füzeleri krizi yaşandı; füzeler Türkiye'nin baskısıyla Girit'e taşındı.
2002'de sunulan ve 'Annan Planı' olarak bilinen kapsamlı çözüm girişimi, 2004'te her iki tarafta da referanduma gitti. Rum tarafı planı yüzde 75,83 ile reddederken, Kıbrıslı Türkler yüzde 64,91 ile 'evet' dedi. Türk tarafının yapıcı tavrı, BM'nin ambargo kaldırma çağrısı ve AB'nin kısıtlamaları gevşetme kararına zemin hazırladı. Ancak Rum yönetimi, 2004'te AB'ye tek başına üye oldu. İslam İşbirliği Teşkilatı'nda KKTC'nin statüsü 'Kıbrıs Türk Devleti' olarak güncellenmesi de dönemin önemli kazanımlarından biri oldu.
2015'te Mustafa Akıncı'nın cumhurbaşkanlığı döneminde başlayan ve Crans Montana'da zirveye ulaşan müzakereler, güvenlik garantileri konusunda uzlaşı sağlanamaması nedeniyle sonuçsuz kaldı. Rum kesiminin Türkiye'nin askerlerini çekme talebi, Türk tarafınca reddedildi. 2021 Cenevre görüşmelerinde BM Genel Sekreteri, tarafların ortak zeminde buluşamadığını açıkladı.
Türkiye, KKTC'nin kuruluşundan bu yana hem diplomatik kanalları zorlayan hem de 1974'te sahadaki varlığıyla Türk toplumu varlığını koruyan tek müttefik olarak öne çıkıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, uluslararası platformlarda sürekli olarak KKTC'nin resmen tanınması ve izolasyonların kaldırılması çağrısında bulunuyor. Türk Devletleri Teşkilatı'na gözlemci üyelik, bu tanınma sürecindeki en somut uluslararası kazanımlardan biri olarak kayıtlara geçti.
