Büyük dil modellerinin biyolojik araştırmalarda devrim yaratabileceği görüşü yaygınlaşırken, Anthropic'in viral genetik kodda gerçekleştirdiği keşif hem büyük bir potansiyel olarak görülüyor hem de akademik çevrelerde ciddi şüpheleri beraberinde getiriyor.
Yapay zeka ve araştırma alanında önde gelen kurum olan Anthropic, geçen ay biyoloji laboratuvarında Claude adlı yapay zeka ajanlarını kullanarak virüslerin genetik yapısında alışılmadık bir DNA kalıbı tespit ettiklerini açıkladı. Bu bulgu, özellikle yeni bir enzim sistemi üzerinde yoğunlaşıyor. Söz konusu yapı, dünya genelindeki laboratuvarlarda yaygın olarak kullanılan ve 2020 Nobel Kimya Ödülü'ne layık görülen CRISPR Cas-9 gibi gen düzenleme araçlarının dayandığı mikrobiyal sistemlere benzerlik taşıyor.
Şirketin CEO'su Dario Amodei, sosyal medya hesabı X üzerinden yaptığı paylaşımda, Claude liderliğinde gerçekleştirilen keşfin yeni bir gen düzenleme mekanizmasını temsil eden moleküler bir makine olabileceğini belirtti. Duyurunun hemen ardından gen düzenleme teknolojisi geliştiren firmaların hisselerinde düşüş yaşandı. Anthropic, keşfin yalnızca bilim insanlarının üst düzey yönlendirmeleriyle yapıldığını vurguladı ancak hakemli bir dergide yayımlanmayan bu çalışmanın, virüs dizilerinin tam olarak ne işe yaradığına dair mekanik bir açıklama sunmadığı eleştirileriyle karşılaştı.
Minnesota Üniversitesi'nden Doçent Aaron Engelhart, bu sonuçların ilginç olsa da henüz gen düzenlemesini kanıtlayacak düzeyde olmadığını ve erken aşama verilerden ibaret olduğunu ifade etti. Benzer şekilde, Kopenhag Üniversitesi'nde doktora eğitimini yeni tamamlayan Mario Rodriguez Mestre, kendi yayımlanmamış araştırmasının aynı viral yapıları tanımladığını öne sürdü. Mestre, iki grubun aynı bulguyu elde ettiğini ancak bunun tesadüf olmadığını, arka planda daha fazla insan yönlendirmesi veya modelin eğitim verileriyle ilgili bağlantılar olabileceğini ima etti. Iddiası, OpenAI'ın çözdüğü matematiksel problemlerle ilgili benzer tartışmaları da hatırlattı.
Anthropic'in açıklamasına göre, laboratuvardaki biyologlar Claude'a, RNA'yı DNA'ya kopyalayan ters transkriptaz (RT) enzimine ait yeni örnekleri devasa bir veritabanında bulması talimatını verdi. Şirket, 950 yapay zeka ajanının 21 saat içinde 3.500 aday RT belirlediğini ve bunları 20 en dikkat çekici örneğe daralttığını aktardı. Bu süreç, geleneksel yöntemlerle haftalar veya aylar sürebilen bir analizi hızlandırdı. Bir ajan, tuhaf görünümlü bir RT geninin yanında tekrarlayan bir DNA dizisi kalıbı tespit etti ve kapsamlı bir analiz sonucunda yeni bir biyolojik sistem bulduğuna ikna olarak insan incelemesine sundu.
Bilim insanları, bu yapının bakteriyofajlarla ilişkili, daha önce karakterize edilmemiş ve CRISPR'e benzer bir biyolojik sistem olabileceğini düşünüyor. Ancak Teksas Üniversitesi'nden Prof. Ilya Finkelstein, farklı araştırma gruplarının aynı sonuca ulaşmasının nadir olmadığını ancak Mestre'nin iddiasının ciddiye alınması gerektiğini belirtti. Finkelstein, çalışmanın baş yazarının CRISPR'in öncülerinden Jennifer Doudna'nın laboratuvarında deneyim kazanmış Dr. Peter Yoon olduğunu hatırlatarak, yapay zeka ajanlarının alanın en üst düzey uzmanları tarafından yönlendirildiğini vurguladı.
King's College London'dan Prof. Gustavo Sudre, bu duyurunun yapay zekanın bilimde daha otonom bir rol üstlendiğinin göstergesi olduğunu, ancak bunun mutlaka büyük bir bilimsel ilerlemenin habercisi olmadığını söyledi. Sudre, ilginç bir modelle faydalı bilgi arasındaki farkın, araştırmacilerin yargı gücüne bağlı olduğunu belirtti. Finkelstein ise yapay zekanın yaratıcı bir atılımdan çok, 'samanlıkta iğne arama' konusunda etkili olduğunu, uzmandan gelen yönlendirmelerle verimsiz yolları hızla eleyebildiğini ifade etti.
Anthropic, bu yıl başında araştırmacılar için tasarlanan Claude Science aracını piyasaya sürdü; OpenAI, Microsoft ve Google DeepMind da benzer platformları duyurdu. Bu sistemler, DNA dizileri gibi özel bilimsel verilerle çalışsa da, güvendikleri kaynak yalnızca eğitim verileridir. Örneğin, AlphaFold'un başarısı, yıllar içinde toplanan uzmanlaşmış veri setlerine dayanmaktadır. Yapay zeka geliştiricileri, ajanların kontrolden çıkma riski ve etik denetim konularında yoğun kamuoyu baskısı altında. Biyolojik keşifler, sektördeki olumsuz algıları dengelemek için önemli bir fırsat sunuyor olsa da, somut sonuçlara ulaşmanın robotik laboratuvar entegrasyonunu gerektirdiği düşünülüyor.
Imperial College London'dan Doçent Yuval Elani, biyolojinin matematik olmadığını ve gerçek keşiflerin fiziksel dünyada, robotlar aracılığıyla gerçekleştirilecek deneysel çalışmalara ihtiyaç duyduğunu vurguladı. Elani, mevcut teknolojinin bu noktaya henüz ulaşmadığını ve abartının gerçeğe dönüşmesinin zaman alacağını belirtti. Anthropic, yapay zekanın sınırlarının farkında olduğunu ve fiziksel cihazların güvenli işletilmesine yönelik donanım yatırımları yaptığını açıkladı. King's College'dan Sudre ise bilim insanlarının rolünün azalmadığını, asıl riskin araştırmacıların yargı yetilerini kullanmaktan vazgeçmeleri olduğunu söyleyerek, gelecekte sorulması gereken önemli soruların veri tabanlarında değil, insanlığın endişelerinde yattığını dile getirdi.
