Kanser riskini düşürmek söz konusu olduğunda akla ilk gelen sigara, alkol ve hareketsizlik gibi yaşam tarzı seçimleri olsa da, enfeksiyonların bu riskteki payı göz ardı edilemez. Yeni araştırmalar, bulaşıcı hastalıkların kanser oluşumundaki kritik rolünü ve bu durumun önlenmesi için atılması gereken adımları gözler önüne seriyor.
The Lancet Oncology dergisinde yer alan güncel bir çalışma, enfeksiyonların kanser insidansı üzerindeki belirleyici etkisini detaylı biçimde inceledi. Küresel istatistiklere dayanılarak yapılan analizde, 2024 yılında tespit edilen tüm yeni kanser vakalarının yüzde 12'sinin, yani yaklaşık 2,3 milyon kişinin hastalığının bulaşıcı etkenlerle doğrudan ilişkili olduğu belirlendi. Bu yüksek orandaki vaka sayısının temelinde beş ana patojenin yattığı tespit edildi.
En sık karşılaşılan neden, 2024 verilerine göre toplam vakaların yüzde 4'ünü etkileyen ve 760 bin yeni tanının kaynağı olan Helicobacter pylori (H. pylori) mide bakterisi oldu. Dünya genelinde nüfusun yarısında görülen bu yaygın bakteri, çoğu vakada belirti vermeden taşınmakla birlikte, bazı suşları mide ülseri ve mide kanseri gelişimine zemin hazırlayabiliyor. Benzer şekilde, insan papilloma virüsü (HPV) de 750 bin yeni vakayla toplam kanser yükünün yüzde 4'ünü oluşturdu.
Listedeki diğer etkenler arasında hepatit B virüsü (HBV) yüzde 2, Epstein-Barr virüsü (EBV) yüzde 1 ve hepatit C virüsü (HCV) ise yüzde 1'in altındaki oranlarla yer aldı. EBV'nin bu listeye dahil edilmesi, son dönemde bu virüsün kanserojen etkisine dair kanıtların güçlenmesiyle bağlantılı. Uzmanlar, bu enfeksiyonların kendileri başlı başına ciddi sağlık sorunlarına yol açarken kansere de davetiye çıkarmasının endişe verici olduğunu; ancak bu durumun aynı zamanda etkin müdahaleler için önemli bir fırsat sunduğunu vurguluyor.
Araştırmanın başyazarı Harriet Rumgay, güncellenen verilerin küresel kanser önleme politikalarında enfeksiyon kontrolünün ne denli kritik olduğunu ortaya koyduğunu ifade etti. Aşılar, erken teşhis yöntemleri, tedavi protokolleri ve güvenli enjeksiyon pratikleri gibi mevcut veya potansiyel müdahalelerin bu yükü azaltmada büyük rol oynayabileceği belirtildi. Ancak aşılama ve tarama alanındaki ilerlemelere rağmen, enfeksiyon kaynaklı kanserlerin hâlâ küresel bir sorun olduğu, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerdeki eşitsizliklerin sürdüğü kaydedildi.
Enfeksiyonla ilişkili kanserlerin neredeyse dörtte üçü, Doğu Asya, Sahra Altı Afrika ve Güneydoğu Asya başta olmak üzere düşük ve orta gelirli bölgelerde yoğunlaşıyor. 2024'teki vakaların yüzde 42'si Doğu Asya'da kaydedilirken, bu bölgedeki enfeksiyon kaynakları ağırlıklı olarak H. pylori ve HBV'den oluştu. HPV ve HBV'ye karşı aşılama kapsamının, özellikle hedef dışı bırakılan erkek gruplarını da kapsayacak şekilde genişletilmesinin küresel kanser oranlarını önemli ölçüde düşüreceği öngörülüyor.
H. pylori konusunda ise durum daha karmaşık; etkili antibiyotik direncini azaltacak tedaviler veya aşılar konusunda henüz kayda değer bir ilerleme sağlanamadı. Yetişkinlerin yüzde 95'ini etkileyen EBV'nin yayılmasını önleyecek bir aşı henüz yok olsa da klinik denemeler sürüyor. Araştırmacılar, EBV, H. pylori ve Kaposi sarkomu için yeni aşıların geliştirilmesine yatırım yapılmasının hayati önem taşıdığını belirtti. Uygun maliyetli önlemlere rağmen toplumsal, finansal ve siyasi engeller nedeniyle bu müdahalelerin en çok ihtiyaç duyulan yerlerde yetersiz kaldığına dikkat çekilerek, kanserin ağır sosyal ve ekonomik bedelleri nedeniyle önleme stratejilerine yatırım yapılmasının kaçınılmaz olduğu vurgulandı.

















