Türkiye'de şehirlerin sanal kopyalarını oluşturma çalışmaları hız kazandı; İstanbul'daki 3B sistem tamamlandı. Uzmanlar, dijital ikizlerin planlama ve afet yönetimi alanlarında yapay zeka ile birlikte devrim niteliğinde çözümler sunduğunu belirtiyor.
Kentsel alanlarda yeni bir altyapı inşasına veya dönüşüm projesine başlanmadan önce olası sonuçların somut olarak gözlemlenebilmesi, günümüz teknolojisiyle mümkün hale geliyor. Deprem gibi felaketlerdeki hasarın ulaşım üzerindeki etkisi ya da sel riskinin seyrini önceden modellemek, üç boyutlu dijital ikiz teknolojilerinin sunduğu çözümler arasında öne çıkıyor.
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, İstanbul özelinde geliştirilen 3 Boyutlu Taşınmaz Yönetim Bilgi Sistemi projesinin Haziran 2026'da tamamlanacağını ve sistemin kısa süre içinde devreye alınacağını açıkladı. Bu pilot uygulamanın başarısı, teknolojinin Türkiye geneline yayılması için önemli bir adım niteliğinde.
Dijital ikiz kavramı, fiziksel bir yapının veya şehrin siber uzaydaki dinamik aynası olarak tanımlanıyor. Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Fakültesi'nden Prof. Dr. Zeynep Işık, bu teknolojinin yalnızca statik 3D görüntülerden ibaret olmadığını, şehrin gelişim dinamikleri ve çevresel tepkilerini içeren veri odaklı bir sistem olduğunu belirtiyor.
Modelin oluşturulma sürecinde uydu ve havadan elde edilen görüntüler, dronlar, LIDAR (lazer tarama) ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılıyor. Öncelikle topografik ve yapısal veriler sisteme aktarıldıktan sonra, trafik, enerji ve su akışı gibi gerçek zamanlı sensör verileri entegre edilerek 'yaşayan' bir model inşa ediliyor.
Yapay zeka, bu süreçte hem görüntü işleme hem de modelleme aşamalarında kritik rol oynuyor. Prof. Dr. Işık, dijital ikizlerin şehir planlamasında bir tür 'uçuş simülatörü' işlevi gördüğünü vurguluyor. Bu sayede milyonlarca nüfusa sahip metropollerde alınacak kararlara dair olası etkiler, uygulamaya konulmadan önce sanal ortamda test edilebiliyor.
Özellikle kentsel dönüşüm gibi büyük ölçekli projelerde, üretken yapay zeka sayesinde çok sayıda alternatif senaryo aynı anda değerlendirilebiliyor. Geleneksel yöntemlerle sınırlı sayıda seçenek üzerinde durulurken, dijital ikizler sayesinde farklı değişkenlerin şehre etkisi kolaylıkla analiz edilebiliyor.
Afet yönetimi, dijital ikizlerin en hayati kullanım alanlarından biri olarak öne çıkıyor. Deprem, sel veya yangın gibi durumlarda zemin, yapı stoku ve altyapı verileri tek bir modelde birleştirilerek hasar senaryoları test ediliyor. Örneğin bir köprünün hasar görmesi durumunda alternatif ulaşım hatları ve acil toplanma merkezlerine erişim planları bu sayede önceden belirleniyor.
Prof. Dr. Işık, yapay zeka destekli dijital ikizlerin afet sonrası müdahale koordinasyonunda da büyük fayda sağladığını ifade ediyor. Uydu görüntülerinin yapay zeka ile işlenmesi, hasarın en yoğun olduğu bölgelerin belirlenmesini ve erken uyarı sistemlerinin etkinleştirilmesini hızlandırıyor.
Türkiye'de akıllı şehir uygulamaları artık yalnızca akademik ilgi alanı olmaktan çıkarak ulusal stratejilere entegre edildi. 2030 Akıllı Şehirler Eylem ve Strateji Planı kapsamında kamu kurumları, fiziksel çizimler yerine dijital veri setleri talep etmeye başladı. Bu durum, bakanlıklar aracılığıyla yapı verilerinin toplanarak ulusal bir altyapının oluşturulmasına zemin hazırlıyor.
Sonuç olarak, dijital ikiz teknolojisinin geleceği, bu modelleri sadece görsel bir araç olarak değil, şehirlerin ihtiyaçlarını analiz edip iyileştirme stratejileri geliştirmek için 'okunabilir' bir veri kaynağı olarak kullanmak üzerine kurulu.
