Üç ülkeyi kapsayan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı onaylayan kanun teklifi, bugün TBMM Genel Kurulu'nda ele alınacak.
Anlaşma metni, taraf ülkeleri 'Çekirdek Taraflar' olarak nitelendirerek; egemenlik, toprak bütünlüğü ve uluslararası hukuk ilkeleri çerçevesinde taraflara ortak savunma yükümlülüğü getirmektedir.
Metnin en hayati hükümlerinden biri olan 2. Madde, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı herhangi bir silahlı saldırıyı, ittifaka üye tüm ülkelere yapılmış bir saldırı olarak tanımlamaktadır.
BM Şartı'nın 51. maddesindeki meşru müdafaa hakkı esas alınarak oluşturulan bu madde, saldırıya maruz kalan ülkeye askeri kapasiteler dahil mevcut tüm yardım araçlarıyla derhal destek verilmesini öngörür.
Ancak bu madde, saldırı anında otomatik ve koşulsuz bir müdahaleyi zorunlu kılmamaktadır. Yardımın sağlanması için önce hedef ülkenin resmi talepte bulunması ve ardından üç ülkeyi kapsayan objektif bir değerlendirmenin tamamlanarak destek kapsamının belirlenmesi gerekmektedir.
Karar alma sürecinde oydaşma (oy birliği) esastır; bu ilke sağlanmadığı takdirde karar alınamaz. Askeri birlik gönderimi kararı ise Anayasa'nın 92. maddesi sınırları aşılmadan gerçekleştirilebilecektir.
Anlaşma, askeri iş birliğinin yanı sıra savunma sanayisinde derinleşmeyi de emretmektedir. Taraflar; ortak üretim yapacak, ileri teknoloji gerektiren alanlarda Ar-Ge projeleri yürütecek, uzman personel eğitimi sağlayacak ve barış, savaş ile olağanüstü hallerde geçerli kapsamlı bir lojistik destek mekanizması oluşturacaktır.
İttifakın yapısal çekirdeği, Dışişleri, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan 'Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi' ile kurulacaktır. Komite dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda en az iki kez toplanacak, liderler ise ihtiyaç duyulduğunda yılda bir kez bir araya gelebilecektir. Daimi sekretaryanın merkezi Suudi Arabistan'da olacak, 3 yıllık dönemlerle görev yapacak ilk Genel Sekreter ise Pakistan vatandaşı olacaktır. Yeni ülkelerin ittifaka katılımı, yalnızca Çekirdek Tarafların oydaşmasına bağlıdır.
Terörle mücadele ve istihbarat paylaşımını düzenleyen 9. ve 13. maddeler, mutabakat sağlanan güvenli kanallar üzerinden bilgi aktarımını öngörmektedir. Elde edilen gizli belgeler 'bilmesi gereken' ilkesiyle korunacak ve üçüncü taraflarla paylaşılmayacaktır.
Anlaşma, onay belgelerinin sekretaryaya tesliminin ardından süresiz olarak yürürlüğe girecektir. Taraflar, yürürlük tarihinden itibaren ilk 10 yıl boyunca ittifaktan ayrılamayacak; bu sürenin dolmasının ardından ise en az 3 ay önceden yazılı bildirimde bulunarak çekilme hakkını kullanabileceklerdir.
İttifak, diğer ülkelere açıktır ancak katılım için bazı koşullar aranmaktadır. Yeni üyelerin, bağımsızlık, egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygı ile iç işlerine karışmama gibi uluslararası hukuk ilkelerini benimsemesi ve savunma sorumluluğu üstlenebilecek kapasitede olması zorunludur. Ayrıca, yeni ülkelerin kabulü için ittifakın kurumsallaşma sürecinin tamamlanması gerekmektedir.
Türkiye, bu anlaşma aracılığıyla barış diplomasisi konusundaki bireysel çabalarını, ittifak ortaklarıyla koordineli ve daha geniş bir çerçevede sürdürmeyi amaçlamaktadır.
