Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ortaklığında yürütülen projede, Körfez'in doğu baseninden toplam 225 hektarlık alanda 2,4 milyon metreküp dip çamuru tahliye edildi.
İzmit Körfezi'nin doğu bölümünde biriken dip tortularının temizlenmesi, susuzlaştırılması ve bertaraf edilmesi amacıyla hazırlanan proje, kapsamlı bilimsel araştırmalar ve fizibilite analizleri sonucunda şekillendirildi. Mayıs 2023'te sahada fiili çalışmalara başlanırken, projenin asıl hedefi 468 hektarlık geniş bir alandan yaklaşık 3,8 milyon metreküp dip çamurunun deniz tabanından uzaklaştırılmasıydı.
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi'nin verilerine göre, 2025 yıl sonu itibarıyla 190 hektarlık bölgeden 1 milyon 730 bin metreküp çamur çekilirken, bu rakam 2026'da hızla arttı. 7 Eylül 2026 tarihli resmi açıklamada, projenin ikinci etabının başarıyla tamamlandığı ve toplam 225 hektarlık alandan 2,4 milyon metreküp dip çamurunun çıkarıldığı duyuruldu. Çalışmanın bir sonraki aşamalarına yönelik hazırlıkların ise hız kesmeden devam ettiği ifade edildi.
Körfezdeki dip çamurunun miktarı ve fiziksel özelliklerinin tespiti için Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) arasındaki iş birliği 2016'da başladı. Çevresel etkilerin minimize edilmesi ve uygun temizleme tekniklerinin belirlenmesi adına yürütülen araştırmalar, 2021'de İstanbul Üniversitesi ve TÜBİTAK MAM iş birliğiyle hazırlanan fizibilite raporlarıyla taçlandırıldı. Bu çalışmalar neticesinde, 15 metre derinliğe kadar uzanan 468 hektarlık alanda 3,8 milyon metreküp çamurun temizlenmesi gerektiği sonucuna varıldı. Uygulama protokolü 28 Ağustos 2022'de imzalanırken, projenin finansmanı Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından onaylanarak, Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi'ndeki ekolojik dengenin korunması hedeflendi.
Saha operasyonları için İzmit'teki eski fuar alanı bölgesinde yaklaşık 70 dönümlük bir şantiye kuruldu. 2 Mayıs 2023'te düzenlenen törenle başlayan süreçte, deniz tabanındaki çamur gemiler ve boru hatları vasıtasıyla karadaki tesise aktarılıyor. Burada çamur, tarama ve susuzlaştırma işlemlerine tabi tutularak içindeki su ayrıştırılıyor ve hacmi küçültülerek bertaraf edilmeye hazır hale getiriliyor. İlk etapta çamurun geotekstil tüplerde depolanarak kurutulması yöntemi benimsendi; Kasım 2024 itibarıyla planlanan 3 bin 500 tüpten 1.031'inde kurutma işlemi tamamlanmıştı.
Projenin ilk etabı, 125 hektarlık alanda 1,1 milyon metreküp çamurun kaldırılmasını hedefledi ve bu aşama başarıyla sonlandırıldı. İkinci etapta ise 100 hektarlık alandan ek olarak 1,3 milyon metreküp çamur tahliye edildi. İki etabın toplamında temizlenen alan, yaklaşık 300 futbol sahasına denk gelen genişliğe ulaştı. Temmuz 2026'da açıklanan planlara göre, üçüncü etapta 247 hektarlık yeni bir alanda daha çalışma yapılması öngörülüyor.
Kentleşme, sanayi atıkları ve dere kaynaklı kirleticilerin etkisiyle biriken dip çamuru, deniz tabanındaki yaşam koşullarını olumsuz etkiliyor ve oksijen tüketimini artırarak ekosisteme baskı yapıyor. Bu nedenle projenin temel hedefleri arasında oksijen seviyesinin yükseltilmesi ve benthik canlılar için daha sağlıklı yaşam alanlarının oluşturulması yer alıyor. Ancak yetkililer, dip temizliğinin tek başına tüm kirlilik sorunlarını çözmeyeceğini, atık su arıtmanın etkin işletimi ve dere kirliliğinin kontrolü gibi tedbirlerin de hayati olduğunu vurguluyor.
Çıkarılan dip çamurunun değerlendirilmesine yönelik laboratuvar testlerinde tuğla, briket, sıva ve beton katkısı gibi yapı malzemelerinde kullanım potansiyeli araştırıldı. Eylül 2026'da, içeriğinde 'e varan oranda dip çamuru bulunan yapay resifler Değirmendere açıklarına indirilerek deniz canlılarına yeni yaşam alanları sağlanması hedeflendi. Öte yandan, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi ile temizlenen bölgelerde biyoçeşitliliği izliyor; dere bariyerleri, deniz süpürgeleri ve amfibik araçlarla desteklenen çevresel koruma çalışmaları da sürdürülüyor.
