İTÜ’den gelen bilimsel veriler, İstanbul’da hava kalitesinin düşmesinin solunum yolu hastalıklarındaki hastane başvurularını doğrudan artırdığını gösteriyor. Özellikle yaşlı kesim bu durumdan en fazla zarar görürken, kirliliğin sağlık üzerindeki etkileri bazen birkaç gün gecikmeli olarak da kendini gösterebiliyor.
İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü’nde görevli Dr. Özkan Çapraz tarafından yürütülen bir araştırma, İstanbul’da hava kirliliği seviyeleri ile sağlık merkezlerine yapılan başvuru sayıları arasındaki bağlantıyı inceledi. Farklı zaman dilimlerine ait hava durumu verileri, hastane kayıtlarıyla eşleştirilerek hava kalitesindeki değişimlerin sağlık hizmetleri üzerindeki yansıması analiz edildi.
Araştırma bulguları, atmosferdeki kirletici maddelerin yoğunlaştığı dönemlerde hastane başvurularında belirgin bir artış yaşandığını ortaya koydu. Çalışmada; çocuklar, yetişkinler ve 65 yaş üstü bireylerin kirliliğe karşı hassasiyeti ayrı ayrı değerlendirildi. Sonuçlar, ileri yaş grubunun hava kirliliğine karşı en riskli kesim olduğunu kanıtladı. Kirleticilerin sağlık üzerindeki olumsuz etkisi sıralamasında ise 2,5 mikrometreden küçük partiküller, azot dioksit ve 10 mikrometreden küçük partiküllerin başı çektiği görüldü.
2013-2017 yılları arasında İstanbul’da astım, akut bronşit ve KOAH teşhisiyle yapılan yaklaşık 3,94 milyon hastane başvurusu detaylı bir şekilde incelendi. Bu hastalık gruplarındaki başvurular ile hava kirliliği arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki kurulurken, ince partikül madde ve azot dioksit seviyelerinin bu artıştaki rolü öne çıktı. Mevsimsel dağılıma bakıldığında, partikül madde ve azot oksitlerin kış aylarında zirveye ulaştığı, bu dönemi sonbahar ve ilkbaharın takip ettiği, yaz aylarında ise sınır değer aşımı olaylarının azaldığı tespit edildi. Ayrıca yer seviyesindeki ozonun, özellikle kronik solunum rahatsızlığı olanlar, yaşlılar ve çocuklar başta olmak üzere dışarıda aktif bulunan kişilerde tahrişe neden olabildiği belirlendi.
Dr. Özkan Çapraz, insan kaynaklı kirliliğin (araç egzozları ve ısınma kaynaklı emisyonlar) sağlık sorunlarını yoğunlaştırdığını vurguladı. Çapraz, "Kirliliğin yoğun olduğu günlerde hastane trafiğinin arttığını gözlemledik. Özellikle araçlardan kaynaklanan azot dioksit ve ince partiküller, astım, KOAH ve akut bronşit şikayetlerini tetikliyor. Yaşlılar bu etkilere karşı daha savunmasız durumda ve etkiler aynı gün değil, bazen birkaç gün sonra 'gecikmeli etki' olarak ortaya çıkabiliyor" açıklamasında bulundu.
Hassas grupların kirliliğin yüksek olduğu günlerde dış aktivite sınırlamalarına daha fazla dikkat etmesi gerektiğini belirten Çapraz, Sahra tozu taşınımının astım ve KOAH üzerine doğrudan bir etkisinin görülmediğini, ancak akut bronşit başvurularında hafif bir artışa neden olabildiğini de not düştü. Küçük boyutlu partiküllerin akciğerlerin derinliklerine kadar ulaşarak hastalıkları tetiklediğini hatırlatan Çapraz, İstanbul’da trafik, sanayi ve evsel kirliliğin bir arada bulunduğu bölgelerin en riskli alanlar olduğunu ifade etti. Çözüm önerileri kapsamında benzinli araçların yerine hibrit veya elektrikli araçların, kömür ve odunun yerine ise doğal gazın tercih edilmesinin hava kalitesini iyileştireceğini, sanayi tesislerinin ise şehir merkezinden uzak noktalara kurulması gerektiğini sözlerine ekledi.
