Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, dijital geleceğin sınırlı sayıda aktöre bırakılamayacağını vurgulayarak, milletlerin verilerini koruma, kimliklerini koruma ve kendi hikayelerini dünyaya anlatma kapasitesine sahip olması gerektiğini ifade etti.
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, İstanbul Kongre Merkezi'nde TRT World Forum'un bu yılki 10. etkinliğine iştirak etti. 'Merkezsiz Dünya: Kurallar Geçersiz Kaldığında Kim Liderlik Eder?' temasıyla gerçekleşen forumun ikinci gününde, 'Algoritmik Çağda Kontrol Kimde? Şirketler, Devletler, Vatandaşlar' başlıklı panelde konuşma yaptı. Duran, söz konusu oturumda dijital devrimin şekillendirdiği çağda kontrolün elinde kimin olduğunun yetkin isimler tarafından masaya yatırılacağını belirtti.
Duran, mevcut durumun bir egemenlik ve adalet sorunu olduğunu, hatta kimi zaman insanlık bütünlüğünü ilgilendiren bir kriz olduğunu vurguladı. Geçmişte gazetecilikte 'eşik bekçileri' olarak adlandırılan editörlerin, haberlerin doğruluğunu ve kamu yararını denetlediğine dikkat çeken Duran, bu 'manuel' dönemi idealize etmediğini ancak her kararın arkasında sorumlu bir insanın bulunduğunu hatırlattı. Günümüzde ise bu denetim rolünü giderek algoritmaların üstlendiğini belirten Duran, hesap verebilir bir yüzün yokluğunun yarattığı tehlikeye işaret etti. Doğru ve teyit edilmiş haberlerin algoritmalar nedeniyle hedef kitleye ulaşamaması, yanıltıcı içeriklerin ise hızla yayılması, hangi bilgiye kimin karar verdiği sorusunu gündeme getiriyor. Duran, algoritmaların tarafsız olmadığını ve arkalarında ticari veya siyasi çıkarlar barındırdığını, bir avuç şirketin insanların ne göreceğini kontrol ederek düşüncelerini de yönlendirdiğini söyledi.
Gazetecilik mesleğinin karşı karşıya kaldığı ekonomik ve yapısal zorluklara değinen Duran, basın kuruluşlarının editör ve hukukçılara ödediği emeğin, internetteki erişim sayısının algoritmaya bağımlı hale gelmesiyle karşılıksız kaldığını ifade etti. Yapay zekanın kaynak göstermeden özetleme yapması ve okurların bilgiye tek tuşla ulaşması, muhabirlerin ve editörlerin emeklerinin karşılığını kimin ödeyeceği sorusunu doğuruyor. Duran, gazeteciliğin bağımsızlığı, finansal dayanıklılığı ve etik ilkeleriyle ayakta kalabileceğini, üretilen haberlerin ihtiyaç sahiplerine ulaşmasının öncelikli olduğunu vurguladı.
Algoritmaların ortak hafıza üzerindeki etkisinin endişe verici boyutlara ulaştığını dile getiren Duran, genç nesillerin tarih ve kültürlerini dijital platformlar üzerinden keşfettiğini belirtti. Bu durumun, gelecek nesillerin geçmişleri hakkında kimin neye karar vereceği sorusunu akla getirdiğini ve kültürel kimliğin korunması açısından kritik olduğunu söyledi. Okunan ve izlenen içeriklerin ticari çıkarlar ve davranışsal tahminlere göre seçilmesi, özgür kanaat oluşumu konusunda şüpheleri beraberinde getiriyor. Duran, bu bağımlılığın 'tekno-feodalizm' kavramıyla açıklandığını ve bir avuç şirketin dijital alanın kurallarını belirleyerek toplumlara etki ettiğini, kullanıcıların ise itiraz mekanizmalarının sınırlı olduğunu aktardı. Teknoloji şirketlerinin kontrolün kullanıcılarda olduğunu iddia etmesine karşın, algoritma öncesi belirlenmiş seçenekler arasında tercih yapmanın özgürlük boyutunu sorguladı.
Devletlerin düzenleyici yetkisine rağmen teknoloji devlerinin sınırları aştığını ve devasa veri kaynaklarına hakim olduğunu belirten Duran, dijital dünyanın geleceğinin birkaç aktöre bırakılamayacağını savundu. Türkiye için bu konunun dijital egemenlik meselesi olduğunu vurgulayan Duran, bir milletin verisini koruyup kültürel kimliğini muhafaza etme ve kendi hikayesini anlatma kapasitesine sahip olması gerektiğini söyledi. Teknolojik ilerlemenin insanlara ve toplumlara hizmet etmesi gerektiğini, haklara ve bağımsız tercihlere saygı göstermesi gerektiğini ifade etti. Bu çerçevede hesap verebilirlik, algoritmik dağıtımda adalet ve çoğulculuk ilkelerinin yol gösterici olduğunu belirtti. Şeffaflığın artırılması, bilgiye erişimde eşitliğin sağlanması ve dijital dünyanın dünya çeşitliliğini yansıtması gerektiğini vurgulayan Duran, 'Dünya beşten büyüktür' ilkesinin dijital alana da uyarlanmasını, farklı kültürlerin ve dillerin seslerinin küresel bilgi ortamında yer almasını istedi.
Türkiye'nin adil ve kapsayıcı bir dijital düzen için kararlı olduğunu belirten Duran, bu iradenin TRT ve Anadolu Ajansı'nın çalışmalarına yansıdığını aktardı. Bu kurumların farklı dillerde yayın yapıarak hakikati dünyaya ulaştırdığını, dezenformasyonla mücadele ettiğini ve sesi duyulamayanların sesi olduğunu ifade etti. Duran, bu sürecin ağır insani bedelleri olduğunu; Anadolu Ajansı kameramanı Muntasır es-Savvaf'ın Gazze'de hava saldırısında şehit düştüğünü ve TRT Arabi kameramanı Sami Şehade'nin haber takibi sırasında bacak kaybetmek zorunda kaldığını hatırlattı. Hakikatin belgelenmiş olması, dijital platformlarda sansürlenme veya kısıtlanma riskini ortadan kaldırmıyor. Büyük platformlarda Gazze'den gelen içeriklerin kaldırılması veya şiddet içeren kategoriye alınması, bağımsız kuruluşlar tarafından da belgelenmiş bir gerçeklik. Duran, hakikatin görünmez kılınmasının dezenformasyonu güçlendirdiğini ve kontrolün muhakeme edebilen, sorumluluk alan insanlarda kalması gerektiğini, algoritmaların insani ve etik bir istikamete kavuşturulmasının önemini vurgulayarak sözlerini tamamladı.
