Yurt içi araştırma geliştirme harcamaları, bir önceki yıla kıyasla 328,6 milyar lirayı aşan bir artışla 980,4 milyar lira seviyesine yükseldi.
Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan '2025 yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması' verilerine göre, gayri safi yurt içi AR-GE harcamaları 2025'te 980 milyar 428 milyon liraya çıktı. Bu tutar, bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon liralık bir artışı temsil ediyor.
Gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payına bakıldığında, AR-GE harcamalarının oranı 2024'teki yüzde 1,46 seviyesinden 2025'te yüzde 1,5'e yükseldi. Harcamaların dağılımında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 65'lik payla ilk sırada yer alırken, yükseköğretim kurumları yüzde 30,3 ile ikinci, genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlar ise yüzde 4,7 ile üçüncü sırada bulundu. Harcamaların en büyük kalemini yüzde 58,8 ile personel giderleri oluşturdu.
Kaynak açısından değerlendirildiğinde, 2025'teki AR-GE harcamalarının yüzde 52,5'i şirketler tarafından finanse edilirken, genel devlet yüzde 31,1, yükseköğretim yüzde 14,1, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3 ve diğer yurt içi kaynaklar yaklaşık yüzde 0,01 katkı sağladı. Tam zaman eş değeri (TZE) bazında 2025'te toplam 317 bin 982 kişi AR-GE personeli olarak istihdam edildi. Personel dağılımında şirketler yüzde 67,9, yükseköğretim yüzde 29 ve genel devlet ile kar amacı olmayan kuruluşlar yüzde 3 pay aldı. Kadın istihdamında TZE cinsinden 108 bin 453 kişiyle toplam personelin yüzde 34,1'i kadın oldu; bu oran yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak kaydedildi.
Eğitim düzeyi bazında AR-GE personelinin yüzde 40,6'sı lisans, yüzde 31'i doktora veya eş değeri, yüzde 19,4'ü yüksek lisans, yüzde 4,9'u meslek yüksekokulu ve yüzde 4,1'i lise altı mezunu. TZE cinsinden dağılımda ise lisans yüzde 49,6, doktora yüzde 21,4, yüksek lisans yüzde 18,5, meslek yüksekokulu yüzde 5,9 ve lise altı yüzde 4,6 oranlarında temsil ediliyor.
Bölgesel dağılımda, İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması 2. Düzey'e göre en yüksek AR-GE harcaması TR10 (İstanbul) bölgesinde yapıldı; bölge toplam harcamanın yüzde 31,8'ini oluşturdu. Bunu yüzde 30 ile TR51 (Ankara) ve yüzde 9,5 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) izledi. Personel istihdamında da İstanbul yüzde 32,2, İstanbul yüzde 19,8 ve TR42 bölgesi yüzde 8,4 pay aldı. Şirketlerin 637 milyar 252 milyon liralık harcamasının yüzde 54,9'u AR-GE merkezlerinde gerçekleşirken, bu merkezlerdeki harcamaların yüzde 89,5'i 250 ve üzeri çalışanı olan girişimlere ait.
İmalat sanayisindeki 322 milyar 656 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 47,7'si yüksek teknoloji, yüzde 40,7'si orta yüksek teknoloji, yüzde 7,2'si orta düşük teknoloji ve yüzde 4,4'ü düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler tarafından yapıldı. Bu sektörde en fazla araştırmacıyı orta yüksek teknoloji girişimleri istihdam etti; 32 bin 399 kişi bu grupta görev yaptı. Bunu 23 bin 298 kişiyle yüksek teknoloji girişimleri takip etti. TZE cinsinden en yüksek araştırmacı sayısı da yine orta yüksek teknoloji girişimlerinde 29 bin 697 ile ölçüldü. Son olarak, dolaylı AR-GE teşviklerinin şirket harcamaları içindeki payı 2015'teki yüzde 14,8'den 2025'te yüzde 26,5'e yükselirken, şirketlerin toplam AR-GE harcaması 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya çıktı.
